Role w grupie

educator_pl

Ze względu na symulacyjny charakter SmileUrbo i konieczność wchodzenia przez uczestników w role, warto na warsztatach poświęcić czas zagadnieniu ról w grupie. Wiedza zdobyta podczas takiego szkolenia i utrwalona w trakcie praktycznych ćwiczeń, pomoże graczom nie tylko bezpiecznie wyść z roli po zakończeniu każdej rundy, ale też wyposaży ich w narzędzia, niezbędne do skutecznej pracy w grupie.

Część teoretyczna.

Na początku warsztatu poświęconego zagadnieniu ról grupowych, warto przypomnieć o tym, że role, które przyjmujemy w grupie (czy to w trakcie gry, czy na szkoleniu), są często zależne od tego, jakie role przyjmujemy w życiu i jakie mamy uwarunkowania osobowe. W wielkim skrócie na nasze wybory wpływa nasza historia, osobowość, ale też cechy tej konkretnej grupy.

Role przyjmujemy nieświadomie i zazwyczaj to inni członkowie grupy widzą je wyraźniej, niż my. Nie ma możliwości, żebyśmy nie przyjęli żadnej roli. Nie znaczy to jednak, że zawsze będziemy zajmowali takie samo miejsce w grupie. W procesie grupowym przyjmowane przez nas role mogą się kilkukrotnie zmieniać, a uświadomienie sobie, jaką rolę przyjmujemy zazwyczaj, może nam pomóc świadomie budować relacje z innymi ludźmi.

Jest wiele typologii ról grupowych. Na potrzeby warsztatów SmileUrbo proponujemy trzy proste typologie, przy tym warto zauważyć, że omówienie wiecej niż jednej typologii może niepotrzebnie rozmyć przykazywaną przez trenera wiedzę. Dobrym rozwiązaniem będzie wybranie materiału i przedstawienie go zgodnie z poziomem zaawansowania i zaangażowania grupy.

Typologia Schindlera

Jedną z najprostszych typologii rol przyjmowanych w grupie, jest typologia opracowana przez Schindlera, który wyróżnia 4 podstawowe role:
Przywódca – aktywizuje grupę do działania i imponuje pozostałym jej członkom.
Przeciwnik – prowokuje i pozostaje w opozycji do poszczególnych członków grupy lub całości.
Outsider – porusza się po granicy grupy lub poza nią.
Bierny – nie jest aktywny, chce pozostać w możliwie największym stopniu anonimowy.

Typologia B. Bragi

Kolejna, nieco bardziej opisowa i przemawiająca do wyobraźni jest typologia przyjęta za B. Bragi. W swoim opracowaniu “Pracując razem” wyróżnia on następujące role:

Milczek – nie odzywa się na forum, nie chce się do niczego zobowiązywać. Na koniec często krytykuje podjęte decyzje.
Szybki Bill – chciałby szybko przeskakiwać z tematu na temat, bo uważa, że cała grupa ma już uzgodnione zdanie i może przejść do kolejnego wątku, mimo, że w rzeczywistości mogą pojawiać się zupełnie odmienne opinie.
Życzliwy – jest sympatyczny, ale może irytować wtrącając się ze swoimi „przyjaznymi” komentarzami.
Mądrala – osoba, która lubi podsumowywać, choć jej interpretacje nie zawsze są celne.
Mistrz uników – spycha na bok wszelkie konfliktowe sytuacje, licząc że same znikną.
Katarynka – osoba, która przez cały czas mówi.
Czarnowidz – jak sama nazwa wskazuje, nie widzi zbyt wielu możliwych pozytywnych rozwiązań sytuacji.
Gawędziarz – zna mnóstwo historii i anegdotek. Grupa jest dla niego idealną publicznością.
Luzak – często sarkastyczny, nie bierze niczego na serio.
Przezorny – uważa, że ciągle brakuje informacji do ostatecznego podjęcia decyzji. Unika decyzji i podejmowania jakichkolwiek działań, odkładając je na później.

Typologia E.Sołtys

Ostatnia przywoływana przez nas typologia, to podział autorstwa E. Sołtys. Polecamy tę typologię, ze względu na dodatkowe wyróżnienie typów ról liderskich w grupie.

Role liderskie:
Lider aktywny – to on organizuje grupę – próbuje rozdzielać funkcje i zadania. Nie lubi tracić czasu. Grupa potrafi szybko wymienić takiego lidera.
Lider emocjonalny – potrafi przeciwstawić się liderowi aktywnemu, zwracając uwagę na to, że nikt nie ma ochoty robić tego, co on proponuje. Wczuwa się emocjonalnie w grupę.
Lider nawigator – ta osoba będzie czuwać nad tym, czy grupa zmierza do wyznaczonego celu. Jest niezależny, potrafi się zdystansować i opanować chaos w grupie.

Pozostałe role:
Buntownik – może atakować normy panujące w grupie lub osoby prowadzące. Potrafi wyrazić sprzeciw całej grupy.
Szara eminencja – chce mieć wpływ na decyzje podejmowane przez liderów, ale robi to w sposób zamaskowany.
Kozioł ofiarny – ponieważ nie podporządkowuje się jakiejś grupowej zasadzie, potrafi budzić agresję. Nie umie się bronić, brak mu asertywności. Grupa może go pomijać.
Sumienie grupy – to ta osoba, która pilnuje, żeby nikomu nie stała się krzywda. Potrafi apelować do grupy np. wstawiając się za kozłem ofiarnym.
Błazen – swoimi żartami rozładowuje napięcie w grupie.
Kamikadze – od początku jest bardzo otwarty w mówieniu o sobie i trudnych kwestiach, co często budzi niepokój i zażenowanie.
Osoba wspierająca prowadzącego – otwarcie wspiera osobę prowadzącą.

Moduł wiedzy [50-85 minut]

Dyskusja

Jeśli uczestnicy mieli szansę podjąć decyzję o tym, jakie role wybierają w rozgrywce – zapytaj czemu wybrali właśnie te? A jeśli nie udało im się wybrać zgodnie z preferencjami, jakie role chcieliby wybrać i dlaczego. Ta dyskusja będzie dobrym wprowadzeniem do mini-wykładu nt. ról grupowych.

Wykład

Jeżeli grupa jest mniej doświadczona, mniej energetyczna, możesz poprowadzić wykład. Niemniej równie trafna będzie tutaj dyskusja moderowana. Ważne, abyś w trakcie przekazywania uczestnikom kolejnych typologii, zapisywał je tak, aby przy ćwiczeniach i dalszej dyskusji można się było posiłkować wspólnymi nazwami. Na tym etapie przyda się flipczart lub tablica. Pracę może też ułatwić wcześniejsze przygotowanie kolorowych kartek z hasłami i przyklejanie ich na flipie.

Wykorzystanie wszystkich typologii w procesie nauczania może być złym pomysłem. Proponujemy skupić się na jednej lub dwóch, które wydają ci się odpowiednie dla grupy, z którą pracujesz.

Refleksja

Po przejściu przez materiał merytoryczny zaproś uczestników do wspólnej refleksji. Razem poszukajcie odpowiedzi na pytania:
1. W jakich rolach pozostawali w poszczególnych częściach rozgrywki?
2. Czy widzą jakieś inne wyraziste role grupowe?
3. W jakich momentach były szczególnie widoczne?
4. Czy role się zmieniały?

Porozmawiajcie o tym na forum. Uwaga, temat może wywołać sporo emocji w uczestnikach. Dyskusję prowadź uważnie, a w razie potrzeby zrób przerwę na energizer. Zachęcamy do wykorzystania ćwiczenie Abacki, Babacki, Cabacki.

Ćwiczenie Abacki, Babacki i Cabacki [20-30 minut]

Do wykonania tego ćwiczenia potrzebujesz wcześniej przygotować 3 małe karteczki, na których napisane będą instrukcje:

Pan Abacki stwierdza, że pan Babacki kłamie.
Pan Babacki stwierdza, że pan Cabacki kłamie.
Pan Cabacki stwierdza, że pan Abacki kłamie i pan Babacki też kłamie.

Pamiętaj, że 3 karteczki starczą na 3 osobową grupę. Przygotuj odpowiednio więcej karteczek.

Podziel uczestników na grupy 3 osobowe. Jeżeli uczestników nie da się podzielić na grupy 3 osobowe, stwórz jedną lub dwie grupy 4 osobowe. Zadaniem czwartej osoby będzie obserwowanie i notowanie ról, jakie przyjmą uczestnicy podczas ćwiczenia. Rolę czwartej osobie powiedz w tajemnicy przed pozostałymi członkami grupy. Następnie przekaż grupom polecenie: każdy członek grupy posiada dokładnie jedną karteczkę. Nie możecie pokazywać innym, co jest na kartce. Waszym zadaniem jest jak najszybciej rozwiązać zagadkę umieszczoną na karteczkach. Zagadka brzmi: który z trzech panów kłamie, który zaś mówi prawdę? Macie maksymalnie 10 minut.

Pan Abacki kłamie, pan Babacki mówi prawdę, pan Cabacki kłamie
Rozwiązanie zagadki nie powinno zająć uczestnikom dużo czasu. Jeżeli uczestnicy nie wyrobią się w zaplanowanym czasie zakończ zadanie. Podsumuj z uczestnikami zadanie i podaj im właściwą odpowiedź. Cała sytuacja była wywołana po to, by poćwiczyć rozpoznawanie ról grupowych, jakie przyjmują uczestnicy. Pozwól uczestnikom na swobodną wymianę swoich spostrzeżeń podczas moderowanej dyskusji.